Begeleiding van AWBZ naar Wmo: gemeenten móéten nu wel kantelen

Auteur: Leo Mudde - 24/06/2011

‘Meedoen’. Het werd een begrip bij de invoering van de Wet maatschappelijke ondersteuning, het staat opnieuw centraal bij de overgang van de functie ‘begeleiding’ van de Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten (AWBZ) naar de Wmo. Wie nog niet gekanteld was met het denken over de compensatieplicht, zal nu wel moeten.

De inleidende zin in het Bestuursakkoord luidt: ‘Het is van groot belang dat meer mensen “mee kunnen doen” in de samenleving.’ Direct gevolgd door de boodschap dat de eigen verantwoordelijkheid en de eigen kracht van de burger en zijn of haar omgeving vooropstaan. Positief geformuleerd staat hier dat de zelfredzaamheid van de burger moet worden gestimuleerd of in elk geval gecompenseerd, om te voorkomen dat hij wordt opgenomen in een instelling.
De AWBZ is een automatische en voor iedereen geldende verzekering die de medische kosten dekt die niet vallen onder de zorgverzekering en die zo hoog zijn, dat bijna niemand ze kan betalen. Daarbij horen de functies Begeleiding Individueel en Begeleiding Groep (dagbesteding), waarvan het kabinet vindt dat deze dicht bij de cliënt staan en daardoor het best door de gemeenten kunnen worden uitgevoerd. Zij kennen de burger immers als geen ander, zij kunnen inschatten hoe de omgeving die functies kan invullen.

Het gaat om extramurale begeleiding en die heeft veel gezichten. Het kan gaan om een paar uur per week bij iemand die door een ziekte bepaalde taken niet meer kan verrichten, om dagbestedingsactiviteiten voor ouderen (al dan niet dementerend) om verwaarlozing te voorkomen en om de mantelzorger (vaak de ook oude partner) te ontlasten, om mensen met een psychiatrische stoornis en om mensen met een lichamelijke, psychiatrische of zintuiglijke handicap. Gemeenten krijgen dus te maken met een nieuwe, grote (180.000 mensen) en divers samengestelde doelgroep die moet worden ingepast in het Wmo-beleid.
Een beleid dat zélf nog redelijk nieuw is (de Wmo is sinds 1 januari 2007 van kracht) en nog niet overal is ‘uitontwikkeld’. Dat realiseert het kabinet zich ook, en hoewel het vooral spreekt over ‘kansen’, ziet het ook wel de praktische problemen waarmee de gemeenten worden geconfronteerd. Het is niet voor niets dat het ministerie van VWS en de VNG samen een organisatie (transitiebureau) opzetten om de overgang te begeleiden in de vorm van het organiseren van informatiebijeenkomsten, het uitwisselen van praktijkvoorbeelden, het ontwikkelen van handreikingen, het opzetten van een website en een helpdesk en het instellen van ‘ambassadeurs’.

Geen toezicht
Hoe gemeenten uiteindelijk hun nieuwe taak gaan vervullen, bepalen zij zelf. Het Rijk zal daarop geen toezicht houden. Wel moeten gemeenten in hun Wmo-beleidsplan scherper dan nu gaan aangeven hoe zij denken te voldoen aan de kwaliteit van de begeleiding en hoe lokaal op die kwaliteit wordt toegezien. Belangrijk is dat, geheel conform de Wmo-filosofie, niet langer sprake is van een verzekerd recht waaraan gemeenten moeten voldoen, maar van een compensatieplicht. Die wordt overigens wel uitgebreid: gemeenten moeten burgers ondersteuning gaan bieden die er ook toe leidt dat zij dagelijkse levensverrichtingen kunnen uitvoeren en hun eigen leven kunnen structureren en regisseren.
Vanaf 2013 zijn gemeenten verantwoordelijk voor mensen die voor het eerst of opnieuw een beroep doen op begeleiding, vanaf 2014 voor alle begeleiding. Nog anderhalf jaar te gaan dus, maar zij kunnen nu al aan de slag. RadarAdvies, dat adviseert over sociale vraagstukken, ziet het ontwikkelen van een lokale visie als de grote opgave voor de komende maanden. Er moet, in overleg met de zorgaanbieders, worden gewerkt aan draagvlak; de domeinen welzijn, zorg, jeugd en werk moeten worden verbonden en de lokale doelgroep moet nu in kaart worden gebracht.
De vraag die gemeenten zich vooral moeten stellen, is: wat kunnen we lokaal, en wat kunnen we beter regionaal doen? Dat gemeenten meer dan ooit hun denken en werkwijze over zorgarrangementen en compensatieplicht moeten ‘kantelen’, staat wel vast. Maar gelukkig is dat proces met de Wmo-invoering al massaal ingezet.

Vindplaats: VNG Magazine 13, 24 juni 2011, pagina 17