COLUMN: Eenheidsworst

GESCHREVEN OP donderdag, 26 januari, 2012 - 11:07

André Krouwel, politicoloog aan de VU en wetenschappelijk directeur van Kieskompas
Door het voornemen van het kabinet om de stadsdelen op te heffen is in Amsterdam het debat over de inrichting van het stadsbestuur weer in alle hevigheid losgebarsten. Vrolijk word je er niet van, want de politieke partijen in de raad vallen onmiddellijk terug op de automatische piloot.

De VVD wil direct alle deelraden afschaffen en de hele boel weer centraliseren. Hun rapport – Mokum 3.0 – zou eigenlijk Mokum minus 1.0 moeten heten, want alles wordt weer zoals twintig jaar geleden. De VVD gaat totaal voorbij aan de inefficiëntie van de grote centrale bureaucratieën en diensten die zullen ontstaan. Die waren juist een van de redenen om de deelraden in te stellen. GroenLinks komt met het sympathieke, maar kansloze voorstel om een ‘stadsparlement’ in te stellen. Het is jammer dat deze luchtaanval van het kabinet door de partijen niet wordt gebruikt om meer fundamenteel na te denken over waar het heen moet met de grote steden.

Dit is een uitgelezen moment om niet in het defensief te gaan, maar een sprong vooruit te maken door bijvoorbeeld te experimenteren met meer differentiatie in bevoegdheden tussen de stadsdelen. Noord is niet Binnenstad! En Zuidoost is echt iets anders dan De Pijp.
Dezelfde argumenten gelden voor Rotterdam. In plaats van altijd vast te houden aan een bestuurlijke eenheidsworst, is het beter  de grote verschillen tussen gebieden tot uitdrukking te laten komen in de vormgeving van het openbaar bestuur.

Al in 2006 pleitte de commissie Bovens voor bestuurlijke differentiatie, maar alle pogingen in die richting worden getorpedeerd met het argument dat we moeten vasthouden aan de instituties die iedereen kent, zoals gemeenteraad en burgemeester. Alsof je niet kunt vernieuwen met behoud van de naamgeving van de centrale instituties.

Wat natuurlijk ook behouden moet blijven voor de Amsterdamse stadsdelen en de Rotterdamse deelgemeenten, is een geoormerkt budget voor het integrale beheer van de openbare ruimte. Als alles wordt gecentraliseerd, zal in veel wijken te weinig aandacht zijn voor de kleine zaken die burgers enorm kunnen ergeren, van losliggende stoeptegels tot hangjongeren. Uit het recente proefschrift van Klaas Abma (zie VNG Magazine van 20 januari, pagina 12-13) blijkt maar weer eens dat burgers tevreden zijn over de basisvoorzieningen als groenbeheer, vuilophaal, onderhoud en de uitgifte van paspoorten en rijbewijzen. Het is heel belangrijk dat zo te houden.

Nu de stadsdelen en deelgemeenten niet meer mogen van Geert Wilders (die heel hypocriet wel toestaat dat een nieuw regiobestuur wordt ingevoerd), is het zaak om creatief na te denken hoe je de democratische controle over die kleine, maar voor burgers cruciale voorzieningen regelt. Ik voorzie dat er een vruchteloos debat komt over een soort ‘pseudo-deelraden’ in de vorm van ‘wijkraden’, ‘buurtcommissies’, ‘wijkwethouders’ en wat al niet. Dit kabinet denkt niet goed na. Dat biedt de grote gemeenten de kans om met echte vernieuwing te komen. Welke wethouder durft?